Pod koniec XVI w. do
k.w. zaczęli odwoływać się także prawosławni (w związku z unią
brzeską), ale pierwotnie uchwała dotyczyła raczej rozchodzących się
w wyniku reformacji Kościołów zachodnich. K.w. była tylko polit.
artykułem pokoju wyznaniowego, wyrazem intencji czy wzajemnym
zobowiązaniem, ale nie formułowała zasad prawnych w kwestii
tolerancji. Po 1573 protestanci zabiegali bezskutecznie o tzw.
proces konfederacji, czyli uchwalenie aktów wykonawczych do k.w.; po
1632 były one definitywnie nierealne. Na tle ustawodawstwa
wyznaniowego w innych krajach w Europie XVI i XVII stulecia k.w.
jest dokumentem wyjątkowym. Chociaż nie zapobiegła przejawom
nietolerancji w Rzeczypospolitej, to jednak jest pomnikiem pol.
myśli polit., nie mającym odpowiedników w ówczesnej Europie.
J. Tazbir Państwo bez stosów. Szkice z dziejów tolerancji w Polsce
XVI i XVII w., Warszawa 1967
Konfederacja warszawska 1573 roku, wielka karta polskiej tolerancji,
oprac. M. Korolko, J. Tazbir, Warszawa 1980
"Odrodzenie i Reformacja w Polsce" 1974 t. 19 (rocznicowy tom
monograficzny poświęcony konfederacji)
J.T. Maciuszko Konfederacja Warszawska 1573 roku. Geneza, pierwsze
lata obowiązywania, Warszawa 1984.